Jak zorganizować firmowe święta, które łączą, a nie dzielą?

Nie tylko Wigilia

Grudzień dla wielu jest synonimem Bożego Narodzenia. W tradycji chrześcijańskiej (w większości wyznań) to święto obchodzone jest na pamiątkę narodzin Jezusa Chrystusa i przypada na 25 grudnia w Kościołach posługujących się kalendarzem gregoriańskim oraz odpowiednio na 7 stycznia w Kościołach używających kalendarza juliańskiego. W Kościele Katolickim Święta Bożego Narodzenia są drugim co do ważności, po Wielkanocy świętem i są poprzedzone 3 tygodniowym okresem postu nazywanym Adwentem. Tradycyjnie obchody rozpoczynają się wieczorem 24 grudnia wieczerzą wigilijną. 25 grudnia jest dniem, który zazwyczaj jest spędzany z bliskimi na świętowaniu Narodzin Chrystusa. 26 grudnia wspomina się św. Szczepana- pierwszego męczennika. Jest to zazwyczaj okres spędzony w gronie rodziny i przyjaciół.

W zależności od wyznania chrześcijańskiego Boże Narodzenie obchodzone jest na różne sposoby, np. w obrządku bizantyjskim święta poprzedzone są postem sześciotygodniowym, który ma charakter pokutny. Nie ma też zwyczaju ustawiania szopek z figurkami. Zamiast tego, w widocznym miejscu ustawia się dużą ikonę, która przedstawia scenę narodzin Jezusa Chrystusa i dekoruje się ją.

Do głównych symboli Bożego Narodzenia, które pojawiają się w większości odłamów chrześcijaństwa należą: wieczerza wigilijna, choinka, dzielenie się opłatkiem, gwiazda betlejemska, kolędy czy obdarowywanie się prezentami*. Niektóre z tych symboli: choinka, Święty Mikołaj, czy prezenty są dziś powszechnie akceptowane i celebrowane nawet przez osoby niebędące chrześcijanami, stając się uniwersalnym elementem kultury masowej.

* A. Bokałło, W. Kania, Z. Papaj, G. Stec, Obchody Świąt Bożego Narodzenia w różnych krajach, opr. na zlecenie Diversity Hub, 2023

Co oprócz Bożego Narodzenia świętuje się w firmach w grudniu?

Grudzień jest bogaty w tradycje o znacznie szerszym zakresie. Poza Bożym Narodzeniem pod koniec roku obchodzone są również:

Chanuka (judaizm): Ośmiodniowe Święto Świateł, które upamiętnia cud ponownego poświęcenia świątyni w Jerozolimie. W przeciwieństwie do Bożego Narodzenia, termin Chanuki jest ruchomy, ale najczęściej wypada w grudniu, co czyni ją kluczowym elementem sezonu świątecznego. Obchody koncentrują się na zapalaniu świec na menorze.
Kwanzaa (tradycja afroamerykańska, świecka), obchodzona od 26 grudnia do 1 stycznia. Jest to świeckie święto ustanowione w celu celebrowania afrykańskiego dziedzictwa i wartości, takich jak jedność i wiara. Skupia się na siedmiu zasadach: umoja (jedność), kujichagulia (samostanowienie), ujima (wspólna praca i odpowiedzialność), ujamaa (ekonomia kooperatywna), nia (cel), kuumba (kreatywność) i imani (wiara). Każdej z tych zasad poświęcony jest jeden z siedmiu dni tego święta. Symbolem święta jest Kinara (świecznik z siedmioma świecami).
Pancha Ganapati (hinduizm) – nowoczesne, pięciodniowe święto hinduistyczne, obchodzone w dniach 21–25 grudnia. Zostało stworzone, by dać hinduskim rodzinom okazję do wspólnej celebracji w grudniu, skupiając się na Pancha Ganapati – pięciu aspektach Pana Ganesha (usuwającego przeszkody). Święto koncentruje się na harmonii rodzinnej, pojednaniu i radości, z codziennym obdarowywaniem się prezentami.
Bodhi Day (buddyzm). W tradycji mahajany obchodzony 8 grudnia, upamiętnia dzień, w którym Siddhartha Gautama osiągnął oświecenie pod drzewem Bodhi i stał się Buddą (Przebudzonym). Buddyści celebrują ten dzień poprzez medytację, czytanie sutr i refleksję nad zaangażowaniem w buddyjskie zasady. Często dekorują przy tym symbolicznie drzewko figowe.
Dongzhi Festival (kultura chińska / taoizm). Jest to jedno z najważniejszych świąt w kalendarzu chińskim, obchodzone w dniu przesilenia zimowego (21-22 grudnia). Symbolizuje punkt zwrotny – osiągnięcie maksymalnej przewagi Yin (ciemności i chłodu) i początek powrotu Yang (światła i ciepła). Festiwal jest świętem jedności rodziny, podczas którego tradycyjnie spożywa się słodkie kulki ryżowe (tangyuan) na znak pomyślności.
Początek Błogosławionych Trzech Miesięcy (islam), który nie jest pojedynczym świętem, ale początkiem duchowo ważnego okresu w kalendarzu islamskim. Oznacza rozpoczęcie trzech świętych miesięcy: Rajab, Sha’ban i Ramadan. Miesiąc Rajab jest czasem duchowej refleksji i zwiększonej pobożności, służącym jako przygotowanie do kulminacyjnego okresu postu – Ramadanu. Jest to kluczowy czas dla muzułmanów na wzmocnienie dyscypliny duchowej.
Przesilenie zimowe (solstycjum, pogańskie), które obchodzone jest w najkrótszym dniu roku 21-22 grudnia. Tradycje pogańskie świętowały ten moment jako symbol odrodzenia słońca i nadziei na powrót wiosny. Jego uniwersalny charakter związany z cyklem natury jest akceptowany do dziś, niezależnie od religii.

Boże Narodzenie w pracy a szacunek do innych religii

Zabrali nam święta! – usłyszałam podczas wywiadu z pracownicą krakowskiego oddziału globalnej korporacji – „Szlag mnie trafił w ubiegłym roku, jak dostałam kartkę z życzeniami Happy Winter Break! Naprawdę?“ Kogo to razi, że życzymy sobie wesołych Świąt?

Kiedy firmy stają w obliczu tak bogatej różnorodności kulturowej, pojawia się pytanie: jak uczynić zadość różnorodnym oczekiwaniom? Jak w sposób inkluzywny podejść do kwestii celebracji? Czy należy całkowicie „zneutralizować” święta, by nikogo nie urazić?

Wyobraźmy sobie sytuację, że kierując się argumentem uszanowania przekonań wszystkich zatrudnionych wprowadzamy zasadę całkowitej neutralizacji światopoglądowej: usuwamy wszelkie symbole z przestrzeni biurowej i języka, wprowadzamy zakaz życzeń i usuwamy wszelkie odniesienia do świąt – wypychając je całkowicie do sfery prywatnej. Jakie to przyniesie skutki? Łatwo zgadnąć, że będą to działania całkowicie nieskuteczne, a w biurze zapanuje atmosfera chłodu i braku tożsamości. Konsekwencje takiego podejścia to między innymi spadek morale, bo pracownicy będą mieć wrażenie, że firma ignoruje ich głęboko zakorzenione tradycje – nie tylko religijne i kulturowe.

Jakie jest w wyjście z tej sytuacji? Odpowiedzią będzie zastosowanie podejścia włączającego, niewykluczającego. Inkluzywność przecież nie oznacza unikania celebracji, lecz jej równoważenie i poszanowanie wszystkich tradycji. Można to zrobić w dwojaki sposób: albo przyjmując strategię działania, która oddzieli aspekty religijne od kulturowo-świeckich i skupi się na celebracji wartości i symboli uniwersalnych bądź decydując się na celebrowanie świąt i uroczystości ważnych dla pracowników wszystkich wyznań, czy kultur reprezentowanych w firmie, czy zespole.

Wracając natomiast do pytania zadanego przez uczestniczkę mojego wywiadu – kogo to razi, że obchodzimy Święta Bożego Narodzenia? Otóż nie powinno razić nikogo, ponieważ w tym przypadku Boże Narodzenie jest jednym z fundamentalnych elementów kultury Polski jako kraju goszczącego. Wykluczenie czy naruszenie uczuć religijnych pojawi się, gdy dominująca tradycja jest narzucana lub gdy inne tradycje są celowo ignorowane. Przykład: pracownik celebrujący Chanukę nie oczekuje usunięcia choinki, lecz równowagi – np. tego, że firma nie wymaga jego udziału w wigilii, lub że jego własne święto jest w minimalnym stopniu uznawane i uszanowane. Inkluzywność to stworzenie przestrzeni, w której każdy, bez względu na pochodzenie, czuje się widziany i doceniony, bez wymuszania akceptacji dogmatów.

Co zamiast wigilii? Inkluzywne święta w firmie – kilka wskazówek

Wdrożenie inkluzywnej polityki świątecznej, uwzględniającej potrzeby i oczekiwania wszystkich, wymaga świadomego działania na kilku płaszczyznach. Oto kilka pomocnych wskazówek:

Szacunek i wsłuchanie się w potrzeby tych, którzy niekoniecznie obchodzą święta. Przecież nawet w kręgu kultury chrześcijańskiej nie wszyscy obchodzą Boże Narodzenie, a jest wiele osób, które z różnych powodów nie lubią świąt!
Skupienie się na uniwersalnych wartościach. Komunikaty firmowe powinny koncentrować się na wspólnych mianownikach tego okresu: życzliwości, wdzięczności, dawaniu, świetle oraz nadziei na nadchodzący Nowy Rok.
Wielosymbolizm: oprócz świeckich akcentów choinki, można np. wprowadzić menory (jeśli w zespole są Żydzi) lub świeckie dekoracje związane z zimową aurą (np. płatki śniegu, lampki, kolory zimy i błękitu). Pamiętajmy, że w pracy dekoracje powinny być świeckie, unikajmy symboli religijnych (np. szopek, figurek Jezusa), w to miejsce odnośmy się do symboli kulturowych i uniwersalnych.
Życzenia wysyłane do partnerów i klientów powinny być standardowe i neutralne. Zamiast odniesień religijnych, lepiej skoncentrować się na sukcesach minionego roku i nadziei na przyszłość. W komunikacji firmowej zaleca się zastąpienie odnoszących się jednoznacznie do chrześcijaństwa „Wesołych Świąt Bożego Narodzenia” na bardziej uniwersalne: „Wesołych Świąt!”, „Miłego Sezonu Świątecznego”. Pamiętajmy przy tym, że radykalna neutralizacja języka w stylu: „Happy Holidays” może wywołać frustrację i opór.
Elastyczność w urlopach. O ile to możliwe, firma powinna umożliwić pracownikom wykorzystanie dni wolnych na święta, które są dla nich ważne, nawet jeśli nie są one ustawowo wolne od pracy w danym kraju (np. Eid al-Fitr, czy Jom Kippur).
Inkluzywne spotkanie świąteczne, poza nazwą, która nie odnosi się bezpośrednio do Bożego Narodzenia, nie powinny w swym programie uwzględniać jednoznacznie religijnych elementów, takich jak np. śpiewanie kolęd, a menu powinno być różnorodne, dostosowane do różnych wymagań dietetycznych i religijnych. Dobrym pomysłem jest też wprowadzenie „kącika różnorodności”, w którym pracownicy i pracownice z rożnych stron świata lub kraju mogą podzielić się swoimi, mniej znanymi, tradycjami lub smakami świątecznymi.

Zainteresował cię temat? A może myślisz o tym, aby wzbogacić nadchodzący świąteczny czas o webinar lub ciekawe spotkanie edukacyjne na temat świątecznych zwyczajów na całym świecie? Skorzystaj z naszych zimowych propozycji:

– Holidays of December – session on cultural differences and different december celebrations

– Obchody świąt w różnych krajach świata – różnice kulturowe